نگاهی به پرابلم های پیش روی افغان ها که خود نشأت گرفته از دو منشأ داخلی و خارجی است موادمخدر و افزایش فراورده های این افیون خانمان سوز است افیونی که امروزه هم برای جامعه جهانی ایجاد مشکل کرده و هم تبدیل به چالش عمده برای خود افغان ها شده است . آمارها نشان از ابتلای صد ها هزار از جوانان و خانواده های افغان به اعتیاد موادمخدر حکایت دارد و این درحالی است که بسیاری از جوانان افغان از بیکاری و نداشتن درآمد هم رنج می برند . وضعیت صیحی افغانستان هم طوری است که تنها توان درمان حجم اندکی از این گرفتاری ها به مواد مخدر را دارد طوری که این ظرفیت تنها یک فیصد اعلام شده است . سازمان ملل به عنوان نهاد مسئول و فراگیر بین المللی هم در گزارش ها سالانه خود از افزایش تولید مواد مخدر در افغانستان خبر می دهد طوری که این نهاد افزایش تولید مواد مخدر در افغانستان را نسبت به قبل 60 فیصد اعلام کرده است . نگاهی به آمارهای رسمی و غیر رسمی حکایت از افزایش 40 برابری کشت موادمخدر از زمان تهاجم نظامی امریکا و غرب به افغانستان در سال 2001 میلادی دارد . این آمارها نشان میدهد که افغانستان با تولید بیش از 95 فیصد تریاک جهان در رتبه اول و غیرقابل دسترسی قرار دارد که خود یک لکه سیاه بر دامان غرب و امریکای دایه دار مبارزه با تروریسم و معضلات مبتلا به افغان ها و بشریت مثل مواد مخدر است . سیاهی این لکه بر پیشانی مدعیان حقوق بشر و دموکراسی و مبارزه با مواد مخدر زمانی بیشتر خودنمایی می کند که بدانیم در خود افغانستان هم ولایت هلمند به عنوان نقطه در زیر موزه های سربازان انگلیسی بیشترین رکورد تولید موادمخدر را به خود اختصاص داده است . انگلیسی هایی که با چند هزارنیروی نظامی در این قسمت از خاک افغانستان استقرار پیدا کرده اند تا به روایت خودشان جلوی کشت و تولید موادمخدر را بگیرند تا هم افغان ها نجات پیدا کنند و هم جامعه بشری و هم تا حد بسیار زیادی یکی از عمده ترین راه های کسب درآمد گروه های وحشت افکن مسلح و تروریسم منطقه و طالبان قطع شود . کم کاری در حوزه مبارزه با کشت موادمخدر در افغانستان بارها صدای کشورهای منطقه از جمله روسیه را درآورده طوری که این کشور عمده ترین دلیل ابتلای جوانان و خانواده های کشورش به اعتیاد و مواد مخدر را ترانزیت این مواد از افغانستان می داند و مسکو حتی بین زمان ورود امریکا به افغانستان و افزایش بیماران مبتلا به اعتیاد در روسیه رابطه می بیند . دلایل افزایش کشت مواد مخدر علیرغم حضور چند هزارنفری قوای خارجی در افغانستان به رهبری امریکا چیست و چرا این کشور ها با این میزان نیرو و عدوات نظامی و یک دهه حضور نتوانستند بحث کشت مواد مخدر را مانند ناامنی و مهار تروریسم کنترل کنند و آمار کشت این مواد همچنان رو به افزایش است .

آقاي نظري پرياني :‌
"دليل اصلي عدم موفقیت علیه مواد مخدر این است که هنوز حکومت افغانستان صداقت لازم را در مبارزه با مواد مخدر را نداشته و حتی شماری از افراد حکومتی و شماری از نیروهای خارجی در قاچاق مواد مخدر دخیل هستند و بازارهای بیرون از افغانستان بر روی فروش مواد مخدر باز است و قیمت مواد مخدر در بازار جهانی بالا رفته و این ها دست به دست هم داده و سبب افزایش کشت مواد مخدر در افغانستان شده است.
آمار و فجایع کشت و تولید مواد مخدر در افغانستان زمانی تکان دهنده تر است که بدانیم حتی خود مقامات انگلیسی هم اذعان دارند 80 فیصد از موادمصرفی جامعه شان محصول افغانستان است . انگلیسی که خود در افغانستان و در هلمند چند هزار از فرزندان وطنش را به عنوان نیروی نظامی با مخارج بالا گرفتار کرده است که به حساب خودش با موادمخدر در خواستگاه تولیدش که افغانستان است مبارزه کند نه در جاده های لندن چیزی که برعکس شده ، از انگلیسی ها باید پرسید که چرا در هلمند با تولید و کشت موادمخدر مبارزه نمی کنید که مجبور شده اید در خانه و جاده های لندن و واشنگتن و پاریس با پدیده موادمخدر مبارزه کنید . به هر حال نه امریکا و انگلیس و نه هیچ یک از چند ده کشوری که خود را جزو ائتلاف جامعه بین المللی در حمله و حضور در افغانستان می دانند هیچگاه صادق نبوده و صادقانه به این سوالات بنیادین پیش روی افکار عمومی جواب نمی گویند."

آقای زکی:

"در ارتباط با افزایش کشت خشخاش در افغانستان و همچنین تولید مواد مخدر در این کشور می توان به چند عامل اشاره کرد - عامل اول نا امنی و دوم فساد اداری و سوم نبود یک اراده جدی از طرف دولت و جامعه جهانی در راستای کاهش موادمخدر در افغانستان می باشد . من فکر می کنم که یکی از عوامل بسیار مهمی که در افزایش کشت کوکنار در افغانستان نقش داشته مساله ناامنی و ارتباط نزدیک خود مواد مخدر با مساله تروریسم ، همانطوری که آمارها نشان می دهد یکی از منابع مهم مالی گروه های تروریستی از همین منبع کشت مواد مخدر در افغانستان تامین می شود بنابر این گروه های تروریستی و همچنین مافیای موادمخدر به هیچ وجه راضی نیستند که مواد مخدر در افغانستان کاهش پیدا کند . مساله دوم فساد اداری در افغانستان است . همانطوری که خود مسئولین اداره افغانستان بارها اعتراض کردند که مقامات بلند پایه افغانستان در قاچاق و کشت موادمخدر دست دارند و همچنین قوماندانهای مسلح سرحدی ، این ها در واقع مردم را تشویق می کنند که مواد مخدر را در افغانستان کشت کنند چون یکی از عایدات مهم از این ها همین کشت موادمخدر است که این ها نمی خواهند این منبع را از دست بدهند . مساله سوم فساد اداری است ، متاسفانه در افغانستان فساد گسترش پیدا کرده و به این خاطر من فکر می کنم تا این فساد ریشه کن نشود افزایش تولید موادمخدر هم در افغانستان کاهش پیدا نخواهد کرد . اراده جدی هم از جانب حکومت و همچنین جامعه جهانی وجود ندارد که کشت بدیلی که به مردم عرضه می شود به آن عمل نمی شود بنابراین یک مقدار مردم با توجه به نیازهای مادی که دارند آنها را مجبور می سازند که کشت تریاک در واقع همه ساله ادامه بدهند و به گفته ها و وعده های دولت اعتماد پیدا نکنند.
به هر حال حافظه تاریخی ملت ها پر است از خیانت هایی که استعمار با سوء استفاده از مواد مخدر بر سر ملت ها آورد طوری که از همین رهگذر در برهه ای از زمان توانست چین چند صد میلیون جمعیتی آن زمان را از پای درآورد طوری که بریتانیای کبیر قرن 19 که هند را تحت سیطره خود داشت در یک معامله کاملا سود دار در مقابل تجارت چای چینی تریاک می داد تا به این طریق جوانان و جامعه چینی را گرفتار ، وابسته و استحاله نماید و این مقدمه ای شود بر تهاجم به این کشور و استعمار منابع چینی ها که سرانجامی جز شروع جنگ هایی به نام تریاک یک و دو بین چینی های آن زمان و بریتانیا نداشت . نتیجه این جنگ ها هر چه بود مراد نیست بلکه مراد در این برنامه اصل سوء استفاده از تریاک و موادمخدر است که حتی بسیاری از تحلیل های کارشناسی این گمانه را مطرح می کنند که امکان دارد فرآیند تولید کشت موادمخدر در افغانستان و عدم جلوگیری از تولید آن یک طرفندی از پیش تعیین شده باشد که امریکا و همپیمانانش در صددند افغانستان و ملت های منطقه را مشغول کنند طوری که روس ها مستقیما در این مورد انگشت اتهام را به سوی امریکا دراز و مقصران اصلی افزایش کشت موادمخدر در افغانستان دانسته اند که تبعات آن دامنه سایر جوامع مثل جامعه روسیه را هم گرفته است . "

آقای پریانی:

"در افغانستان تنها در درصد خاصی این ها پیش برده شده و تنها پول های خاصی مصرف شده و سرقت های خاصی از پول های مبارزه با موادمخدر توسط افراد مشخص صورت گرفته ما می توانیم گام های مهمی را شاهد باشیم که در راستای موادمخدر برداشته شده باشد و مکانیزم هایی که در نظر گرفته شده بود در مورد موادمخدر کاملا ناقص است بنابراین ما جدا شاهد پیگیری جدی و مبارزه جدی علیه موادمخدر نبودیم و همین سبب شد تا کشت موادمخدر که نزدیک به افت چند درصدی شده بود چندین درصد به مضاعف بالا برود."

اینکه جامعه بین الملل و نهادهای مسئول بین المللی در زمینه کاهش تقاضای مواد مخدر و به تبع آن کاهش تولید و ترانزیت موادمخدر چه اقداماتی را روی دست گرفته است، این چنین است تحلیل آقای زکی :
"در اصل پروسه کشت و قاچاق مواد مخدر تنها به افغانستان مربوط نمی شود و یک مساله جهانی است که کل دنیا در این راستا باید هماهنگ عمل کنند متاسفانه در چند سال اخیر با همه شعارهایی که در این راستا گفته شده ما همه هماهنگی لازم را در سطح بین المللی در راستای مبارزه با موادمخدر احساس نمی کنیم و نمی بینیم و این ناهماهنگی ها و نبود یک اراده جدی بین المللی سبب شده تا مافیای بین المللی و همچنین تروریسم بین المللی از این فرصت های لازم در جهت تولید موادمخدر در افغانستان استفاده کند .
سرانجام این که افغان ها چه بخواهند و چه نخواهند هم نا امنی در کشورشان است و هم فقر و هم بار سنگین چند صد هزار نیروی نظامی خارجی و هم حضور و رفت و آمد چند ده کشور خارجی و سرآمد همه این ها این که افغانستان دست به گریبان دشمن نامرئی دیگر به نام موادمخدر هم هست که متاسفانه تبعات آن با دست های پیدا و پنهان می رود که دامن خودشان را هم بگیرد که کمترین نشانه در این زمینه آمارهای یک میلیون آلوده به موادمخدر در افغانستان است . با این وجود راهکار نجات افغانستان از بن بست مواد مخدر چیست ؟"

آقای پریانی :
"افغانستان تا زمانی که از لحاظ امنیتی مشکلش حل نشود و زمینه های اقتصادی برای مردم حل نشود نمی تواند که بر این مبارزه فائق آید و تا زمانی که صداقت نیروهای خارجی در مبارزه با مواد مخدر وجود نداشته باشد و حکومت افغانستان شامل مبارزه نشوند و مبارزه را آغاز نکنند با این وضعیت ما نمی توانیم به جایی برسیم . راهکارهای خاص تا یک تامل خاصی را نداشته باشد و باید دانشمندان عرصه مبارزه با مواد مخدر و مشاورانی که در کشت های منطقه توانستند فائق بیایند و بر علیه مواد مخدر و بر جهان توانستند فائق بیایند علیه معضل موادمخدر گرد هم بنشینند و با توجه به مشکلاتی که افغانستان فکر کنند و برای خود زمینه های فروش موادمخدر را به بازارهای آزاد و بازارهایی که موادمخدر در جهان را مسدود کنند و بعد این خود زمینه را برای کاهش کشت مساعد بسازد تا زمانی که بازار در بیرون باز باشد و زمینه برای انتقال مساعد است هر نوع برنامه بالا می رود ."

آقای زکی دیگر کارشناس برنامه هم در ادامه نظر خود را درباره راه های رهایی و نجات افغانستان از بن بن بست مواد مخدر بیان می کند:

"راه حل بستگی به همان عاملی دارد که باعث افزایش تولید موادمخدر در افغانستان میشود، اگر دولت افغانستان و جامعه جهانی به صورت هماهنگ در راستای محو تروریسم از افغانستان تلاش کنند و قلمرو نفوذ حکومت را در ولایات ها و ولسوالی ها گسترش دهد تا حدود زیادی من فکر می کنم که از کشت خشخاش در ولایت ها جلوگیری شود . مساله دوم از بین بردن فساد اداری و ایجاد یک حکومت قانونمند در افغانستان است و تا زمانی که فساد اداری در افغانستان کاهش پیدا نکند و تا زمانی که مقامات بلندپایه نظامی در این کارها دست داشته باشند منافعی از این ناحیه نصیبشان شود من فکر می کنم که هر گونه تلاش در راستای کاهش تولید مواد مخدر در افغانستان ناکام خواهد بود و مساله سوم هم مساله ایجاد یک اراده جدی و هماهنگی های لازم میان دولت افغانستان و کشورهای منطقه که در واقع موادمخدر از آن کشورها ترانزیت میشود و همچنین کشورهای مصرف کننده که مواد در آنجا به مصرف می رسد این ها باید در هماهنگی با یکدیگر در این راستا سرمایه گذاری کنند و یک سیاست متمرکز را در این راستا روی دست بگیرند تا این که موفقیت های لازم منجر شود ."