پایان لویه جرگه عنعنوی و صدور قطعنامه هفتاد و شش ماده ای از سوی شرکت کنندگان این جرگه ----- افزایش قیمت مواد اولیه بویژه مواد سوختی در افغانستان در آستانه فصل سرما ----- و بررسی گزارش دیده بان شفافیت در مورد کمک های خارجی به افغانستان موضوعات این برنامه را تشکیل می دهند.

لویه جرگه عنعنوی که برای مشورت در مورد امضای سند استراتژیک بین افغانستان و امریکا از ماه ها قبل صحبت از آن بود برگزار شد و روز شنبه هفته گذشته با صدور قطعنامه هفتاد و شش ماده ای به کار خود پایان داد.
شرکت کنندگان در جرگه با حضور دائمی امریکا در افغانستان مخالفت کردند اما پیشنهاد نمودند که بعد از سال 2014 این حضور برای ده سال به شکل ایجاد تاسیسات نظامی امریکا در افغانستان تمدید شود.
در قطعنامه همچنان به استقلال و حفظ حاکمیت ملی افغانستان تاکید شده است.
ابتدا گزارشی در این رابطه از همکارمان آقای قریشی در کابل:
"لويه جرگه عنعنوي افغانستان با سخنان رئيس جمهور كرزي و صدور قطع نامه اي به پايان رسيد . كرزي قطع نامه اين شورا را كه ترتيب و به دولت افغانستان مشوره داده شده هدايت مردم كشورش خواند و تاكيد كرد كه مطابق مشوره آن دولت افغانستان عمل خواهد كرد . كرزي اين مشوره ها را به نفع مردم خواند و گفت: منافع مردم افغانستان را در نظر گرفتيم، آبروي مردم افغانستان را در نظر گرفتيم، استقلاليت و حاكميت ملي افغانستان را در نظر گرفتيم ، رابطه با همسايه هاي افغانستان را در نظر گرفتيم ، دين مردم افغانستان را در نظر گرفتيم ، عزت خانه هاي مردم افغانستان را در نظر گرفتيم ، تمام اين ها را در نظر گرفتيم و شرايط را كمي سخت تر كرديم و گفتيم كه درست است و موافقت داريم."
لويي جرگه عنعنوي كه روز چهارشنبه هفته گذشته روي دو موضوع سند استراتژيك و پروسه صلح در 40 كميته كاري كار خود را آغاز و نظريات خود را تعيين نموده بودند با صدور قطعنامه اي انعكاس يافت. در اين قطعنامه ضمن آن كه به امضاي سند استراتژيك در قالب پيمان و يا توافق به مدت ده سال تا پايان سال 2024 به دولت مشوره داده شد تاكيد گرديد كه سند بايد از سوي شوراي ملي تصويب گرديد . در قطعنامه پاياني لويي جرگه عنعنوي ضمن تاكيد بر احترام به مقدسات اسلامي ، استقلال و رعايت قوانين افغانستان مخالفت با حضور دائمي نيروهاي امريكايي در افغانستان گرديده است . در قطعنامه تاكيد گرديده كه در صورت امضاي سند نيروهاي امريكايي مسئوليت قضايي نداشته و تاسيسات تحت بيرق افغانستان بوده و از خاك افغانستان عليه هيچ كشوري استفاده نشود . در اين قطعنامه ضمن آن كه به لغو سند قبلي بين افغانستان و امريكا تاكيد گرديده و كمك هاي آن كشور در بخش هاي مختلف تاكيد شده است . همچنان لويي جرگه عنعنوي به تداوم پروسه صلح تاكيد نموده و از تمام كشورهاي منطقه و جهان خواسته شده تا در اين روند همكاري نموده و بگذارند پروسه افغاني شود . جرگه به ايجاد مركز مطالعات صلح و تدوير كنفرانس صلح تاكيد نموده و صلح در افغانستان را به نفع همه كشورها دانستند . لويي جرگه عنعنوي در حالي به كار خود پايان داد كه برخي از شخصيت هاي سياسي و مذهبي با لويي جرگه و فيصله هاي آن همچنان مخالفت مي كنند .

با وجود پایان یافتن جرگه عنعنوی صحبت ها در مورد آن به ویژه در رابطه با امضای پیمان با امریکا و ایجاد پایگاه های نظامی امریکا در افغانستان همچنان باقی است و بحث ها و نیز مخالفت ها با این جریان ادامه دارد.
اکثر کارشناسان بر غیرقانونی بودن برگزاری این جرگه تاکید دارند و آن را از هر لحاظ به ضرر مردم افغانستان می دانند.
نظرات سید اسحاق دلجو حسینی کارشناس و پژوهشگر سیاسی افغان را در این رابطه:
"همه معتقدند كه دولت بر خلاف قانون چنين جرگه اي را داير كرده و بالاخره نظرات قبلي و آماده شده خود را توسط اين جرگه به تصويب رسانده ، در ده سال گذشته وجود نيروهاي خارجي در افغانستان متاسفانه نتوانسته كه به خواسته هاي مردم و وعده هايي كه به مردم داده شده بود حداقل خواسته هاي مردم برآورده شود و حالا هم شرط هايي را كه در اين جرگه اعضاي جرگه طرح كردند نمايانگر تشويش و نگراني شان و ضمنا بيانشان از تصميم گذشته است . سوال عمده ي كه الان پيش روي همه ما قرار دارد اين است كه متن اصلي خواسته ها و يا مطالبات كشوري مثل ايالات متحده امريكا از افغانستان در دسترس عمومي قرار داده نشده و به صورت كامل پوشيده و مخفي است و تصاميمي هم كه گرفته مي شود در خلأ هست و در فضاي نامعلومي اين تصاميم اتخاذ مي شود و خود مسئولين ايالات متحده امريكا هم خواستار شدند كه مطالبات آنها فعلا بايد مسكوت گذاشته شود و افشا نشود ، حال دلايل چيست ، بايد به دولت دلايل خود را ارائه كنند . در پارلمان هم دو دسته گي به وجود آوردند و عده اي در اين لويي جرگه عنعنوي اشترك كردند و عده اي اشتراك نكردند . طبيعتا همين روحيه در داخل خود پارلمان وجود دارد و حالا اين ها اگر در جو و فضاي داخل پارلمان كمي آرام تر و عميق تر قضايا را فكر كنند و بتوانند در محورهايي كه منافع كشور و منافع ملي مردم و آينده و تاريخ در اين مطرح است به درستي تصميمي بگيرند ، مثلا در فيصله هاي لويي جرگه آمده كه بايد بر عقايد اسلامي ما و بر مسائل ملي و عنعنوي كشور و بالاخره بر فرهنگ ملي كشور احترام قائل شوند و اين ها در حقيقت خطوط عمده و اساسي است كه بايد رعايت شود و اين ها طبعا در داخل پارلمان هم مطرح خواهد شد و ما منتظر هستيم كه ببينيم در آينده آيا پارلمان چون تصميم بر اين است كه نهادهاي قانوني كشور بر تصويب اين ها صحه بگذارند در غير از او اين ها نمي توانند در حقيقت وجوه قانوني داشته باشند . وجهه قانوني شان همين است كه بايد مراكز قانوني كشور اين ها را تائيد كنند و به تصويب برسانند به عنوان يك سند تاريخي و ملي ."

تعدادی از فعالان سیاسی افغان هم برگزاری این جرگه را خلاف شرع و منطق ذکر کرده اند.
در این رابطه صحبت های مولوی محمد مختار مفلح رهبر حزب نهضت اسلامی افغانستان این چنین است:
"آن چيزي كه در لويي جرگه مطرح شد جز از اين كه منبع ديني و شرعي نداشتند حرفهايشان مخالف دين و شريعت بود ولي در مجموع مخالف عقل و منطق هم بود - شما نگاه كنيد در اين 76 ماده اي كه در قطعنامه لويي جرگه قرائت شد يكي با ديگري در تناقض به سر مي برد جايي كه مي گويد ما به عنوان دو كشور مستقل وارد عمل شديم و در جاي ديگر مي گويد كه اگر كسي بالاي ما تعرضي می كند دولت طرف يا امريكا حق دارد كه بدون اجازه دولت افغانستان از حريم هوايي او استفاده كند . به همين ترتيب ده ها مورد را ما بر مي خوريم كه افرادي را هم كه شما در آنجا ديديد روساي كميسيون ها بودند و شركت كرده بودند ، اين همه دستكاري هايي غربي ها در لويي جرگه كه آنها بيشتر خلاف منافع ملي افغانستان و در هم پيماني با منافع ملي كشورهاي خارجي به خصوص ايالات متحده امريكا تصميم گرفتند بناعا نگاه ما در عين حال كه يك نگاه منتقدانه بر قضيه است بلكه يك نگاه علمي هم هست كه وقتي هم از لحاظ علمي وقتي ما بررسي مي كنيم ما چنان دستاورد خوبي را در آن قطعنامه و در تصميمي كه گرفته شده از جانب ظاهرا نمايندگان خريده شده اي كه از طريق اين دولت افغانستان و در تباني با امريكا خريده شده بودند اينها تصميمي نگرفتند كه آن تصميم به منافع ملي مردم افغانستان باشد بلكه ما شاهد هستيم منافع ملي مردم افغانستان در تباني با پيمان بستن ها و يا در تباني با همكاري های امريكا نيست و اينكه ما چگونه بتوانيم سرپاي خود ايستا شويم مثلا بارها مي گويند و گفته شده در قطعنامه كه امريكا اين و آن بكند ، مگر امريكا اينقدر احمق هست كه بيايد همه چيز را درست بكند و بدون دستاورد از اين جا برود، اين به بازي گرفتن باورها و اعتقادات مردم افغانستان است."

در آستانه فصل سرما قیمت مواد سوخت در افغانستان به شکل سرسام آوری افزایش یافته و تقریباً به دوبرابر رسیده و این امر مردم را دچار مشکلات و نگرانی کرده است. این مساله هفته گذشته در افغانستان جنجال هایی را بین مقامات دولتی ذی ربط و بخش خصوصی ایجاد کرد. صحبت هایی هم از احتکار این مواد توسط برخی شرکت ها مطرح شد. این مساله به حدی رسید که وزرای بازرگانی، اقتصاد و مالیه را به پارلمان کشاند و آنان را در آستانه استیضاح قرار داد.
عوامل این افزایش نگران کننده قیمت چیست؟
اظهارات سیف الدین سیحون کارشناس اقتصادی و استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه کابل در این رابطه:
"قيمت هاي مواد اوليه و ضروري در افغانستان ، بالا رفتن قيمت ضروري يك عامل است و عامل دوم انحصار اين مواد است توسط گروه هاي خاص كه در مجموع هفت و يا شش كمپاني وارد كننده هست كه اين ها مي خواهند يك قيمت انحصاري را بالاي مردم اعمال كنند و در مسير راه اخاذي هايي كه در مسير است ، سوء استفاده مالي و بالاخره سوء استفاده از اين نقل و انتقالاتي كه در مسير راه نهادهاي امنيتي و شهرداري هاي مختلف در مسير راه مزاحمت مي كنند و نبود يك مقدار امكانات و رقابت در بازار و خيلي هم نيازمندي ها و بلند رفتن علاقه و تقاضاي افراد هم براي مصرف و همچنين نيازمندي هايي كه در فصل زمستان براي مواد ايجاد مي شود و كمبودش در هر حالت چون محدوديت عرضه و توليد و همچنان نيازمندي هايي كه به كالاي بسيار ضروري و اساسي وجود دارد كه ما از نظر اقتصادي مي گوييم كه تغيير تقاضا در مورد كالاي ضروري وجود ندارد به اين معنا كه هر قدر كه قيمت اين ها بالا برود فرد يا گروه هاي مصرف كننده ناگزير هستند از مصرف حداقلي اين ها . از اين بابت اين مجبوريت و اين تنگناها را هم عواملي كه دست اندركار صادرات و واردات و توليدات هستند با اين درك هم مي توانند كه يك مقدار اعمال كنند و از مجبوريت مردم سوئ استفاده كنند . به عقيده من يك مقدار تقليل سياست هاي دولتي مبني بر رها كردن دست عوامل خصوصي و سودجويان و نبود يك مقدار تامينات و ذخاير استراتژيك به منظور مهار بحران و عدم رقابت در بازار از عواملي هستند كه بحران را تشديد مي كنند . تمام شد مواد محروقاتي در بازار 50 افغاني مي باشد اما در حدود صد به فروش رسانده مي شد و معنايش هم اين است كه بالاخره انحصار هست و خرده فروشان از اين استفاده مي كنند و بعضي مردم از اين موقف بالاخره انحصاري . جاي ترديدي وجود ندارد كه تمام شد كالاها بالا هست قيمتش و همچنين انحصار وجود دارد و اين را كسي رد نمي كند و با قاطعيت گفته مي توانم كه دلايل فساد و همچنين اخاذي و سوء استفاده و نداشت يك نوع مقررات و عدم رعايت قانون و نبود نظارت و دقت در مورد منافع مردم و دست باز عوامل خصوصي و سودجويي و نبود يارانه ها در اين قسمت به عقيده من بخش هايي هست كه دولت افغانستان رها كرده است و خصوصي كرده است."

دیده بان شفافیت افغانستان هفته گذشته با ارائه گزارشی تاکید کرد که مصارف کمک های بین المللی در این کشور از سوی سازمان ها و موسسات خارجی بویژه امریکایی ها شفاف نیست.
در این گزارش تاکید شد که بسیاری از این موسسات از دادن گزارش دقیق و حسابدهی در مورد عملکرد و مصارف هزینه های بازسازی افغانستان ابا می ورزند واین مسئله برنامه های بازسازی را در افغانستان با خطر فساد مواجه کرده است.
براساس دریافت های این نهاد، بانک جهانی در زمینه ارایه جزئیات برنامه های کمکی خود در افغانستان، در صدر قرار دارد و نهادی که کمترین اطلاعات را در مورد کارهای خود منتشر می کند، اداره توسعه بین المللی امریکا ( USAID ) است.