همانطور که می دانید افغانستان از نظر اقتصادی در وضعیت خوبی قرار ندارد و بنا بر آمارها این کشور بعد از سومالیا دومین کشور فقیر جهان خوانده شده است. هفتاد درصد مردم افغانستان از فقر شدید رنج می برند به این معنا که نمی توانند به حداقل های زندگی که یکی از آنها امرار معاش است دست یابند.پس از ایجاد حکومت جدید در افغانستان بعضا کارهایی در زمینه بهبود وضعیت اقتصادی مردم این کشور صورت گرفت اما به دلیل مشکلات فراوانی که این کشور در پی سال ها بحران با آن مواجه بود این اقدامات رنگ و بویی نداشت و تاثیر آن بر کسی مشهود نبود.
به گفته مقامات دولت افغانستان کمبود مواد غذایی از یک سو و خشکسالی طي سالهای اخیر در برخی مناطق این کشور ، میزان فقر در افغانستان را بالاتر برده است. مقامات سازمان ملل هم می گویند که وضعیت انسانی در افغانستان بسیار جدی است. ادامه نا امنی، خشکسالی و افزایش قیمت مواد غذایی درسطح جهان از عوامل عمده بروز این وضعیت است. کارشناسان می گویند نبودن برنامه ای روشن در زمینه جلوگیری از فقر و عدم توجه به زیرساختهای اقتصادی در سالهای گذشته باعث شده که شمار زیاد از شهر وندان افغان با فقر و بیکاری مواجه شوند.
نگرانی از افزایش فقر در افغانستان در حالی بیشتر شده است که خشکسالی و بیکاری زندگی مردم را در این کشور به شدت تحت تاثیر قرار داده و آنان را با مشکلات فراوانی روبرو کرده است. افغانستان بيشترين آمار بيكاري را در جهان دارد و در آسيا نيز مقام اول بيكاري را دارا مي باشد، در چنين وضعيتي طبيعي است كه بيش از بيست ميليون نفر درافغانستان زير خط فقر قرار مي گيرند.هرچند كه گراني مواد غذايي و رشد جمعيت سبب شده است كه پديده فقر هرروز در جهان گسترش يابد، اما افغانستان ازآنجايي كه گرفتار نا امني و عدم توسعه است بيشتر از ديگر كشور ها از روند رو به رشد فقر و گران شدن مواد غذايي رنج مي برد.
فقر گسترده ای كه همیشه دامنگیر مردم افغانستان بوده، محصول عوامل مختلفی طی سال های متمادی می باشد .یکی از عوامل اساسی فقر در افغانستان را در بی برنامگی دولت ها یا عدم استراتژی دقیق و همه جانبه برای بیرون رفت از فقر می توان دانست. حاكمیت های گذشته برنامه مهم یا گام اساسی را برای ریشه كن كردن فقر بر نداشتند که این مشكل دامنگیر دولت فعلی افغانستان نیز می باشد. عدم برنامه ریزی دقیق برای شکوفایی اقتصاد دهات كه حدود 70 درصد جمعیت كل كشور را می سازد، می تواند به حیث عامل مهم فقر شناخته شود.
بیکاری ، جنگ ، خشک سالی و بلایای طبیعی، بی سوادی و افزایش جمعیت از عوامل دیگر ایجاد و افزایش سطح فقر در افغانستان محسوب می شود.
آقای داکتر امین فرهنگ وزیر سابق اقتصاد افغانستان در نگاهی به وضعیت کنونی اقتصادی افغانستان و مقایسه آن با گذشته می گوید:
" اگر ماشرایط امروز را با شرایط ده سال پيش مقايسه كنيم ديده مي شود كه درعرصه هاي مختلف حيات مردم افغانستان تغييرات بسيار مثبت وگسترده صورت گرفته است ومردم كه درآن زمان (ده سال گذشته) درسطحي پايين تراز حد بخور ونمير قرارداشتند. امروز وضعيت شان بهتر شده است بنابراين اين يك نويد خوب است ويك آينده نسبتا خوش بينانه را به ما وعده مي دهد امااگربخواهيم اين مساله را از نگاه استر نتيت اقتصادي كه شامل بكار انداختن وسايل براي بهبود زندگي وانكشاف وبدست آوردن اهداف توسط اين وسايل است ،تجزيه وتحليل كنيم متاسفانه وسايل زيادي را ما بكار برده ايم اما حاصلي كه از آن بدست آورديم به مقداري نيست كه از نظر علم اقتصاد بايد به آن غره يا مغرور باشيم.
به همين دليل است كه فعلا در افغانستان يك طبقه كوچك بسيار پولدار موجود است واكثريت مردم متاسفانه درخط فقر يا زير خط فقر زندگي مي كنند كه راه و چاره دارد اما متاسفانه اين راه وچاره از طرف مسئولين بصورت درست و دقيق انجام نمي شود."
همانگونه که گفته شد افغانستان نه تنها جزء فقیر ترین کشورهای جهان محسوب می شود بلکه در زمینه بیکاری هم مقام اول را در آسیا داراست . بر اساس آمارهای تخمینی حدود 4 میلیون جوان در افغانستان بیکار هستند . این آمار جدای از وجود شغل های کاذبی است که مردم افغانستان به آن روی آورده اند و نوعی بیکاری پنهان را در افغانستان ایجاد نموده اند. با توجه به آمار بالای بیکاری در افغانستان به نظر می رسد دولت افغانستان باید تمرکز خود را به این مسئله بیشتر کند. کارشناسان اقتصادی بر این نظرند که اقدامات دولت افغانستان در اشتغال زایی و مبارزه با بیکاری ، اقدامات سطحی است و برنامه جامعی در این زمینه وجود ندارد با این حال محمد رفیع رائد سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی افغانستان معتقد است که برنامه های این وزارت خانه در جهت مبارزه با بیکاری تاثیر گذار بوده است. وی می گوید:
"به شكل مشخص ما در وزارت كار،امور اجتماعي ، شهدا و معلولين، بيست ودومركز آموزش فني وحرفه اي را درسطح كشور داريم . يكي از پيشنهادات بسيار عمده ما دركنفرانس كابل به جامعه جهاني اين بود كه ما مي توانيم بيست ودو مركز آموزشهاي فني وحرفه اي را به سي وچهار مركزآموزشهاي فني وحرفه اي ارتقاء بدهيم يعني درهر ولايت يكي ازاين مراكز راداشته باشيم . ما يكسري مراكز خدمات مشورت دهي را داريم كه كسانيكه بيكار هستند به اين مراكز مراجعه مي كنند.مشورتهایی از طریق کارمندان وزارت به آنها داده می شود ومشخص می شود که آنها مناسب با کدام حرفه هستند و تاچه زمانی می توانند آموزش ببینند. پس ازآن به یکی از مراکز آموزشهای فنی وحرفه ای معرفی می شوند یک حرفه رایاد می گیرند و پس از یاد گیری داخل مارکت کار می شوند ویک پیشه ویک کار رابرای خود پیدا می کنند یا اینکه برای خودشان یک بیزینس یا پیشه باز می کنند ویا اینکه فلان شرکت یا فلان دفتر آنها را استخدام می کند یا بصورت استخدام خودی ویا بصورت استخدام توسط کارفرما .علاوه براینها ما تفاهم نامه هایی با بعضی کشورها و با بعضی نهادها امضا کرده ایم ، مثلا با جمهوری اسلامی ایران یک تفاهم نامه امضا کردیم .وزیر کار و امور اجتماعی جمهوری اسلامی ایران به افغانستان آمده بود که یک تفاهم نامه وسیع البنیاد با وزریر کار وامور اجتماعی ، شهداء ومعلولین جمهوری اسلامی افغانستان به تاریخ بیستم وبیست ودوم قوس امضاء کردند که این تفاهم نامه پیرامون روابط کار ،حرفه وآموزش حرفه وروابط اجتماعی بود واینکه مراکز آموزش های فنی وحرفه ای افغانستان با آمدن وزیر کار وامور اجتماعی ایران افتتاح شد تا متخصصین ایرانی به افغانستان بیایند وبه جوانان بیکار آموزش بدهند همچنین استادان ومربیان حرفه و فنون موجود در افغانستان به ایران بروند واندوخته های آنها را یاد بگیرند. من دراینجا به مسئله ای اشاره می کنم وآن رابطه بین بیکاری و ناامنی است که رابطه ای مستقیم است یعنی به هر اندازه که ناامنی بیشتر باشد به همان اندازه بیکاری هم بیشتر می شود لذا بعد از کنفراس لندن وبعد از نشست های بین المللی که در مورد افغانستان صورت گرفت ، نتیجه این شد که کار بر روی مصالح صورت بگیرد یعنی بهتراین که ما مصالحه کنیم در رابطه با کسانیکه مشکلات داشتند وبنابر مشکلات اقتصادی مجبور شدند تفنگ بدست بگیرند ودر مقابل دشمن بجنگند .اگر ما بتوانیم برای آنها آموزشگاه های حرفه ای مختلف باز کنیم و زمینه برای آنها ایجاد کنیم وآنها جذب این زمینه ها بشوند وبه آنها پول داده شود وهمان وضعیت اقتصادی اجتماعی ای را که درخانواده، فامیل واجتماع خود داشتند تامین شود ، بسیار مثمر ثمر خواهد بود ، که البته این برنامه ها شروع شده است."