"راهبرد ایالات متحده در قبال اوضاع افغانستان ، نحوه برخورد کشورهای غربی با مساله و معضل مواد مخدر و نقش کشورهای مدعی بازسازی افغانستان در ترمیم خرابی های سه دهه بحران در این سرزمین"

در برنامه قبل که باز هم اختصاص داشت به عملکرد نیروهای خارجی مستقر در افغانستان و کشورهای ذی دخل در قضایای این سرزمین ، بیشتر به مسائل امنیتی افغانستان پرداختیم و ادعاهای کشورها و نیروهای غربی را در تامین امنیت و ثبات این کشور مورد بحث و بررسی قرار دادیم. این بحث با تحلیل و ارزیابی کارشناسان امور از ابعاد مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و صاحبنظران امور گفتند که در سال 1389 هجری شمسی با وجود ادعاهای مقامات آمریکایی و ناتو مبنی برپیشرفت در مسائل امنیتی افغانستان ومحدود کردن گروههای تروریستی از جمله طالبان والقاعده درمناطقی ازاین کشور، شواهد امر حاکی از افزایش ناامنی ها و گسترش فعالیتهای گروههای تروریستی داشته است این درحالی بود که طی سال گذشته باراک اوباما رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا راهبرد جدید آمریکا وناتو را در قبال اوضاع افغانستان را به اجرا در آورد و مقامات آمریکایی مدعی شدند که تغییرات اساسی در استراتژی و راهبرد نیروهای تحت امر آمریکا و ناتو ایجاد شده است.براساس این تغییرات وادعاها حفظ امنیت افغانستان باید علاوه بر استفاده از قوه قهریه وعملیاتهای نظامی ازطرق دیگری هم صورت می گرفت و نیروهای خارجی مستقر در افغانستان باید به امنیت وسلامت شهروندان افغان بیش از گذشته توجه می کردند اما بر اساس اظهارات وتحلیل کارشناسان امور، ظاهرا این استراتژی و راهبرد در حد حرف باقی ماند ، اوضاع امنیتی افغانستان بیش از گذشته دستخوش نابسامانی شد وآمار تلفات غیر نظامیان افغان هم کاهش نیافت. دو تن از صاحبنظران امور آقایان اشرف ومختاری دراین باره تحلیلی خواهند داشت واستراتژی و راهبردغرب در قبال اوضاع افغانستان رااز جوانبی مورد بحث و بررسی قرار خواهند داد وپس از آن به مسائل دیگری خواهیم پرداخت. ابتدا تحلیل آقای داکتر اشرف در این خصوص:
" برای شما هم مشخص است که این استراتژی اعلام شده تقریبا یک سال قبل از سوی رئیس جمهوری آمریکا (اوباما) طرح ریزی شده بود واوباما اساسا تقریبا سی هزار نفر ازعساکر خود را به افغانستان فرستاد.این استراتژی ، استراتژی ای نبوده است که درآن نکات جدیدی اضافه کنند فقط مروری بر استراتژی کهنه بوده است.
مساله این است که ازآن زمان که یک سال گذشته است ، جنگ اوج گرفته ومشکلات زیادتر شده است.در این استراتژی باز هم مردم ملکی وغیر نظامی کشته می شوند، خانه ها منهدم می شوند ومشکلات وجنگ بیشتراز قبل می شود."
آقای مختاری دیگر تحلیلگر افغان با این بیان که ادعای مقامات آمریکایی مبنی بر پیشرفت در راهبرد واستراتژی کشورهای غربی درافغانستان بیشتر به لحاظ مسائل داخلی خود آمریکا مطرح شده وبه اصطلاح خوراک داخلی داشته است، می گوید:
" من فکر می کنم اظهارات انجام شده ممکن است در راستای یک سلسله اهداف داخلی آمریکا بوده باشد به خاطر کشمکشهای که در داخل خود آمریکا یعنی بین جمهوری خواهان ودموکراتها صورت گرفته وناکامی های که اوباما در بعضی از عرصه ها داشته است.
تامین امنیت درسراسر افغانستان ومبارزه با القاعده و خشکانیدن ریشه قاچاق مواد مخدر اهداف از پیش تعیین شده کلی آنها بوده است که متاسفانه به هیچ یک از این اهداف آنگونه که باید وشاید نرسیدند.اظهاراتی که انجام شده درارتباط با پیشرفتهایی که به لحاظ امنیتی صورت گرفته است ، بنظر بنده این اظهارات، خیلی خوش بینانه است.چرا که ما ناامنی ها را همچنان در نقاط مختلف کشور می بینیم نه تنها در مناطق جنوبی بکلی مهار نشده بلکه در مناطق شمالی هم توسعه یافته است ، ناامنی ها را همچنان در مرکز افغانستان (کابل) شاهد هستیم ، گاهی اوقات درگیرهای پراکنده ای صورت می گیرد، انفجارهایی انجام می شود و بعضی از ولسوالی ها همچنان دراختیار طالبان هستند ، حتی بعضی از ولسوالی ها توسط طالبان کنترل ونظارت می شود. مواد مخدر همچنان در حال تولید است وهیچ گونه کاهش چشمگیری نداشته است.بنابر این با توجه به تمام مسائل گفته شده،اظهاراتی که اوباما به عنوان گوشه ای از استراتژی شان در قبال افغانستان اعلام کرد چیزی نیست که مردم ما انتظار آنرا دارند واصلا ازآن خوشحال نشدند.این دوگانگی ها در گذشته هم وجود داشته است و فعلا هم وجود دارد.طبیعتا کسانیکه از راه دور به اوضاع افغانستان نگاه می کنند یک برداشت دارند وکسانیکه در داخل افغانستان هستند وازنزدیک دست به گریبان مشکلات امنیتی کشور هستند، برداشت دیگری دارند.در هر صورت اظهارات انجام شده بیانگر این حقیقت است که اهداف ازپیش تعین شده بدست نیامده است.طبیعی است که برای جلب افکار عمومی در خود آمریکا وبعضی کشور های دیگر، برخی از مسئولین آمریکایی ناگزیرند که اظهارات خوش بینانه ای داشته باشند بخاطر یک سلسه اهداف سیاسی که در داخل خود کشور خودشان تعقیب می کنند. متاسفانه باید گفت که مشکلات افغانستان همچنان لاینحل باقی مانده و اظهارات صورت گرفته شده برای جلب افکارعمومی است و واقعیتهایی نیست که در افغانستان در حال جریان است."
یکی از مباحثی که در خلال مسائل ومعظلات قابل تحمل افغانستان در سال 1389هجری شمسی می توان مورد بحث وبرسی گرار بگیرد،عملکرد کشور های غربی مخصوصا انگلیس در زمینه مبارزه با مواد مخدر است.دراین سال تولید وقاچاق مواد مخدر همچنان در سطح وسیعی در افغانستان ادامه یافت.البته ناگفته نماند که والیان ومقامات افغان گزارشهایی را انتشار داده اند که در نتیجه اقدامات دولت افغانستان، سطح زیر کشت کوکنار و تولید انواع مواد مخدردر برخی از ولایات افغان کاهش یافته وحتی به صفر رسیده است.اما در ولایتی مانند هلمند که تقریبا حدود ده هزار نظامی انگلیس در آنجا مستقر هستند وانگلیس متولی مبارزه بین المللی با تولید وقاچاق مواد مخدر در افغانستان می باشد،نه تنها کشت کوکنار متوقف وکاهش نیافته بلکه گزارسات انتشار یافته حاکی ازگسترش تولیداین مواد افیونی هم بود.حتی برخی از صاحبنظران وآگاهان مسائل افغانستان به این مساله اشاره می کردند که مواد مخدر تولیدی در هلمند، جنوب وبرخی ازنقاط دیگر افغانستان توسط طیارات نظامی برخی از کشورهای غربی واز جمله انگلستان بدون هیچگونه دغدغه و نگرانی به کشور های غربی قاچاق می گردید.
آقای داکتر ظهوری حسینی وتحلیل این موضوع:
" ظاهرا یکی از اهداف مهم دیگری که نیروهای ناتو دنبال می کردند، محوکشت و تولید مواد مخدر و مواد افیونی هم ردیف آنها در افغانستان بود که متاسفانه از اوایل حضور آنها در افغانستان ما شاهد یک روند صعودی هم در کشت مواد مخدر وتریاک در افغانستان وهم تبدیل آنها به انواع واقسام مواد افیونی در افغانستان هستیم که با امکانات پیشرفته تری نه تنها کشتزارهای تریاک در افغانستان از بین نرفته بلکه بصورت دیگری فعال شده وتبدیل آنها به موادمختلف افیونی دیگردر داخل خود افغانستان شرایط دیگری رابوجود آورده است و زمینه صدور و قاچاق این مواد را برای باندهای مافیایی مساعد وفراهم ساخته است. محو کشتزارهای تریاک وکشت جایگزین برای دهاقین افغانی در افغانستان مطرح بوده است و یکی از مصوبات تمامی کنفرانسهایی بوده که در این رابطه مطرح شده است. جلسات متعددی در رابطه با سازمان بین المللی مبارزه با مواد مخدر و همچنین کشور های منطقه برای مبارزه با مواد مخدر درسطح افغانستان ،پاکستان،تاجیکستان وجمهوری اسلامی ایرن به صورت گستر ده صورت گرفته واین جلسات وصحبت ها نتایج مطلوبی هم داشته است.اما هیچکدام از این نتایج عملی نشده است.بنابر این ظاهر قضیه به این شکل است عمق قضیه به مراتب بدتر از این است.اما آنها در تبلیغات رسانه ای طوری مطرح می کنند که انگار موفق بوده اند که کشت مواد مخدر را از بین ببرند و کشت جایگزینی برای تریاک و امثال آن بوجود بیاورند و امروز در سال 1389ما شاهد یک رشد چشمگیرکشت زعفران در افغانستان بودیم که در مناطق مختلف افغانستان از جمله هرات ، قندهار و هلمند صورت پذیرفت و زعفران افغانستان رتبه بالای در سطح بین المللی بدست آورد اما اینها تبلیغات بوده است. ضمن اینکه این کشت امکانات را مطرح می سازد که وجود دارد و می تواند جایگزین شود می بینیم که عملا چند برابر شدن تولید تریاک در افغانستان،عملکرد متناقض نیروهای خارجی در افغانستان را روشن می سازد.من فکر می کنم که افغانستان به یک مزرعه برای تولید مواد مخدر وکشت تریاک تبدیل شده است تا داروخانه های بین المللی ،جهانی و اروپایی رازا این طریق تامین کند."
سوال:مساله ای که در این بین و در خصوص مواد مخدر مطرح است،عملکرد نیروهای انگلیسی در ولایت هلمند است ، آنها در ده سال گذشته در ولایت هلمند مستقر بوده اند، تعدادشان نیز حدود ده هزار نظامی انگلیسی است، ولایتی که بیش از هر ولایت افغانستان ، کشت مواد مخدر ومشتقات تریاک درآن صورت می گیرد، بنظر شما نیروهای انگلیسی چقدر در این خصوص نقش داشتند؟
" مسلم است انگلیس ازهمان اول که درافغانستان حضور پیدا کرد روی دو منطقه تاکید فراوانی داشت یکی شمال افغانستان ودیگری جنوب افغانستان . مناطق جنوبی افغانستان از جمله هلمند وقندهار بسیار تحت کنترل خود قراردادند و دیدیم درجریان تصرف موسی قلعه توسط طالبان، نیروهای انگلیسی وساطت کردند که والی ولسوالی موسی قلعه ولایت هلمند ازطالبان باشد و در نهایت دیدیم که این ولسوالی به صورت کامل در اختیار طالبان قرار گرفت و پس از آزاد سازی دوباره طالبان حاکمیت آنرا بعهده داشتند.ارتباط تنگاتنگ نیروهای انگلیسی با طالبان در رابطه با مواد مخدر کاملا هویدا و روشن است و کشتزار وسیعی که در ولایت هلمند در رابطه با مواد مخدر وتریاک وجود دارد، یکی از کشتزارهای وسیع افغانستان محسوب می شود.چون هلمند منطقه وسیعی است وامکانات مساعدی برای کشت تریاک دارد بنابراین انگلیسی ها برای تامین نیازهای خود در اروپا وتامین نیازهای دارویی اروپایی ومخصوصا انگلیس نیاز به یک منطقه ای دارند تا بتوانند ازآن استفاده کنند که با توافقاتی هم که پشت پرده با نیروهای ناتو و آمریکای بوجود آمده است ،آنها تقریبا به همین امر بسنده کرده اند که در رابطه با قاچاق مواد مخدر وکاشت تریاک وتبدیل آنها به مشتقات مواد افیونی مخدر دخالتی نداشته باشند ونیروهای انگلیسی دراین راستا استقلال داشته باشند.
ما دیدیم که در موسی قلعه ودر هلمند این کشتزارها به طور وسیع مورد استفاده انگلیسی ها است و انگلیسی ها هم از آنها بهر برداری می کنند ودر رابطه با این موضوع هم از طالبان حمایت می کنند.
باید گفت چند برابر شدن کشت تر یاک در افغانستان و بدست آوردن رتبه اول در جهان می تواند از حاکمیت انگلیسی ها در منطقه محسوب شود.انگلیسی ها همیشه با ناامنی هایی که در افغانستان بوجود می آورند یا به وجود آورده اند تقریبا زمینه را برای کشت و قاچاق مواد مخدر مساعد می سازند وباندهای مافیایی قاچاق مواد مخدر نه تنها تحت پوشش انگلیسی ها و در رابطه با انگلیسی ها بلکه توسط خود آنها تقویت می شوند واین امر زمینه را مساعد می سازد تا آنها با عدم حاکمیت قانون وعدم امنیت در افغانستان به عملکردهای خود هرچه بیشتر ادامه دهند و علاقمند حاکمیت قانون وامنیت در افغانستان نیستند تا برای خودشان مشکل ومخاطرهایی بوجود نیاید."
واما بحث بازسازی افغانستان در سال 1389هجری شمسی ونقش کشور های غربی درآن که حدود ده سال پیش با ادعاهای بسیاری از سوی آنها همراه بود.در سال گذشته و براساس اظهارات دولتمردان افغان، پروژه هایی در برخی از مناطق افغانستان در دست بررسی واقدام قرار گرفت اما در این سال ببینیم که همراهی ومساعدت کشورهای مدعی بازسازی افغانستان در چه سطحی بوده است.آقای بشیر بیژن صاحبنظر افغان و دیدگاهش :
" درباره بحث بازسازی افغانستان باید گفت آنگونه که سخنگویان حکومت افغانستان ادعا می کنند که ما فلان کیلومتر سرک را قیر کرده ایم،این ادعای آنها نمی تواند درجغرافیای مردم افغانستان اقناع کننده باشد.بازسازی آنچنان که تعهد بود، آنچنان که شعار مطرح می شد، آنچنان که مردم افغانستان انتظار داشتند متاسفانه به هیچ عنوان صورت نگرفته است.معنی زیر ساختها این است که شما اقدامی می کنید تا بر مبنای آن در تعداد بیکارن که اصلی ترین قشر فقیر افغانستان را تشکیل می دهند کاهش بوجود آورید که متاسفانه چنین کاری انجام نگرفته است.همه چیز حرف وشعار بوده است وهیچ موردی در زمینه های اقتصادی، بازسازی و درزمینه های اشتغال زایی برای مردم فقیر وبیکار افغانستان بصورت بنیادی پرداخته نشده است."
واما ببینیم آقای داکتر ظهوری حسینی در خصوص عملکرد کشورهای غربی دربازسازی افغانستان چه دیدگاه هایی دارند واقدامات آنها را درسال گذشته هجری شمسی( 1389) چگونه ارزیابی می کنند:
" در رابطه با باز سازی افغانستان دو نکته بسیار مهم است : یکی اینکه توافقاتی که صورت می گیرد، درست عمل شود زمینه استفاده درستی ازاین امکانات بوجود بیاید.پس از کنفرانس لندن و به دنبال آن کنفرانس کابل و زمینه سازی هایی که به وجود آمد و تعهداتی که جامعه جهانی از دولت کرزی گرفتند و کرزی هم متعهد شد به اینکه زیر ساختهای حاکمیت درافغانستان را بهتر بسازد و مساله ارتشاء و مسائل فساد اداری وامثال آنها را از بین ببرد، زمینه برای بازسازی افغانستان از اولویتهای مهمی محسوب می شد.
در سال 1389بعدازاین کنفرانس ها وبعداز صحبتها وتعهداتی که صورت گرفت، نه تنها ارتشاء و فساد اداری در افغانستان از بین نرفت بلکه بیشتر هم شد و وجود فساد اداری وعدم استفاده درست از امکاناتی که جامعه جهانی به افغانستان اختصاص می دهند، زمینه باسازی در افغانستان را تخریب و کند می سازد ویا حتی ازبین می برد.مردم افغانستان پس ازهمه مسائلی که پیش آمد ،انتظار داشتند که در سال 1389وتشکیل این کنفرانسها وتعهداتی که به صورت متقابل جامعه جهانی و کشورهای تحمیل کننده ومتعهد کمک به افغانستان وهمچنین دولت افغانستان بوجود آورند، زمینه مساعدی برای بازسازی افغانستان صورت بگیرد وامکانات واقدامات بهتری بوجود بیاید اما متاسفانه دیدیم که این شرایط بوجود نیامد ویکی از مسائل عمده ای هم که دولت آقای کرزی نتوانست به تعهدات خودش در رابطه با کنفرانس لندن وکابل درست عمل کند،عدم استقلال دولت آقای کرزی بوده است.چون فقط وفقط نباید کابل وهرات وقندهار وچند شهر بزرگ از کمکهای جامعه جهانی بهرمند شوند بلکه قصبات وروستاهای افغانستان هم باید تا حدودی از این کمک ها بهرمند شوند.اما متاسفانه ما می بینیم که نیروهای ناتو و نیروهای خارجی نه تنها دست به بازسازی نمی زنند بلکه با عملیات های کور نظامی به بهانه تعقیب طالبان وتروریستها، بمباران های شدیدی انجام می دهند.ونه تنها بازسازی وجود ندارد بلکه انسان های بیگناه هم دراین جریان کشته می شوند و زنان و کودکان بی گناه هم جزء قربانیان این حوادث هستند.آنها زیر ساختهای اساسی بازسازی در افغانستان رااز بین می برند، نیروهای انسانی افغانستان را از بین می برند و زمینه بازسازی را بصورت کامل ، تقریبا نابود می کنند. به نظر من نیروهای خارجی در افغانستان و نیروهای ناتو وهمچنین خود دولت افغانستان درسال 1389 دراین زمینه ناموفق تر از سالهای گذشته بوده، با توجه به اینکه تعهدات زیادی کردند اما عملکرد بسیار ضعیفی داشتند."
طی سالیان گذشته و در اظهار نظر کارشناسان وتحلیلگران امور، نکته قابل توجهی وجود داشت و درحال حاضرهم دارد که برخی ازکشورهای غربی و در راس آنها آمریکا وانگلیس نگاه طمع ورزانه ای به افغانستان دارند و قبل از اینکه به رفع مشکلات و معضلات عدیده موجود دراین کشور بیندشند و بپردازند ، دراندیشه منافع خودشان هستند. داکتر ظهوری حسینی هم با بیا ن اینکه اگر روزی مردم افغانستان به تمام جوانب این نیات واهداف پی ببرند قطعا موضع قاطعی دربرابر کشورهای غربی و کسانیکه چشم طمع به منافع وشرایط جغرافیایی و استراتژیک افغانستان دارند ، اتخاذ خواهند کرد ، دیدگاهش را این چنین می گوید:
" این موضوع یک مقدار بغرنج است و تحلیل این موضوعات توسط عامه مردم افغانستان بسیار سخت است. تحلیلگران، کارشناسان و رهبران جامعه افغانستان می دانند که یک چنین شرایطی در افغانستان وجود دارد و مقاومت مردم مسلمان افغانستان نیاز به روشنگری دارد واینکه آنها باید به یقین برسند چناچه ما می بینیم در هر جایی که یک حرکت ضد مردم صورت گرفته ویک حرکتی صورت گرفته که مردم نسبت به آن خواسته اند برائت حاصل کنند وعلیه آن مقاومت کنند ، بلافاصله مردم مسلمان افغانستان دست به تظاهرات زدند وشعارهایی دادند وحرکت هایی انجام دادند که اصلا قابل تصور برای آمریکائی ها ونیرو های ناتو نبوده است که آنها با این همه اسلحه ،مهمات، تانک وتوپ وطیاره و....مردم مظلومی که بی دفاع هستند و هیچ وسیله دفاعی از خود ندارند با سنگ وچوب در مقابل آنها با جرات وشجاعت وبا ایمان به صورت گسترده وعمومی دست به تظاهرات بزنند.این حرکتها برای نیروهای ناتو هم خیلی غیر منتظره بوده است.مردم مسلمان افغانستان درهر جایی که احساس شده ، این حرکت را انجام دادند اما مسائلی که نیاز به تحلیل دارد واینکه حرکتها را باید کمی سنجیده تر انجام دهند ، مربوط به رهبران افغانستان می شود و من فکر می کنم که مردم مسلمان افغانستان ، بیشتر مسائل را درک کرده اند و حرکتهایی هم که انجام می دهند حاکی و گواه این قضیه است اما اینکه بصورت گسترده و هماهنگ وارد صحنه و عمل شوند نیاز به این دارد که رهبران و آگاهان مردم افغانستان و آگاهان سیاسی و اجتماعی مردم افغانستان ، آن کسانی که توسط ملت مورد اعتماد هستند ، این موضوع را تحلیل کنند و وارد یک حرکت جسورانه جدید شوند."