" بصورت کلی باید بگویم که متاسفانه دولت افغانستان همانطور که در سایر عرصه ها از نبود یک برنامه راهبردی مدون سنجیده شده رنج می برد،درعرصه مناسبات وروابط خارجی هم متاسفانه گرفتار چنین مشکلی است.یعنی درعرصه مناسبات خارجی دارای یک برنامه راهبردی مبتنی برمنافع افغانستان نیست.در عرصه روابط خارجی باتوجه به حضور گسترده نیروهای خارجی و بخصوص آمریکایی ها در افغانستان از استقلال عمل برخوردار نیست وبا اشاره کشورهای خارجی گام بر می دارد.هرچند درطول سال گذشته با توجه به تیرگی ظاهری مناسب دولت باغرب و آمریکا نشانه هایی به چشم خورد.ناشی از اقدامات به اصطلاح مستقلانه درعرصه تامین روابط با کشور های مختلف دنیا واز جمله کشورهای همسایه، اما اثرات عملی این نشانه هایی که خدمتتان گفتم هنوز در زندگی عملی افغانستان قابل لمس وقابل احساس نیست به این معنا که دچار نوسان است در برقراری روابط مستقلانه با کشورهای دنیا وکشورهای اسلامی وکشورهای همسایه ومنطقه .اما به هر حال من فکر می کنم گرایشهای بسیار بسیار ضعیف مبنی بر مستقل شدن عرصه روابط خارجی دردرون ساختار قدرت بنحوی به چشم می خورد که متاسفانه بسیار موثر نیست واثرات بسیار منفی از حضور نیروهای خارجی وکشورهای غربی دارد.بنابر این مساله من می خواستم بگویم که درعرصه مناسبات خارجی ظاهرا افغانستان روابط گسترده ای دارد با دنیای خارج ومراکز دیپلماتیک افغانستان در تمام کشورها فعال است ودولتمردان افغانستان هم رفت وآمد هایی با کشور های منطقه وهمسایه دارند اما افغانستان از یک موضع ضعیف با کشورهای خارجی بر خورد می کند واین نبود برنامه مدون سبب شده است که کشورهای خارجی وحتی کشورهای همسایه هم اعتنا و توجهی به حیثیت دولت افغانستان نداشته باشند."
دیدگاه آقای دستگیرهژبرکارشناس مسائل سیاسی راتقدیم تان کردیم که ایشان معتقد بودند که حضور گسترده نیروهای خارجی در افغانستان بر استقلال افغانستان تاثیر گذاشته است و تاکید داشتند که این مساله باعث شده که افغانستان در سیاست خارجی خود استقلالیت نداشته باشد اما بازهم دراین رابطه ببینیم که عبدالکبیر رنجبر نماینده سابق ولسی جرگه چه تحلیلی از سیاست خارجی افغانستان دارد:
" در راستای سیاست خارجی افغانستان سال گذشته با یک سلسه دشواریها وموفقیتها مواجه بود.یقینا در ارتباط با موفقیتهای افغانستان در روابط بین المللی می توانیم از کنغفرانس کابل یاد کنیم که دراین کنفراس تاحدود زیادی سرنوشت آینده افغانستان مشخص شد. همچنین کنفرانسها و نشستهایی با کشورهای همسایه از جمله جمهوری اسلامی ایران داشتیم که زعمهای دو کشور با هم تبادل نظر کردند ومسافرتهای متقابل رسمی داشتند.البته این راهم باید بگوییم که ما در آنزمان با مشکلات هم مواجه بودیم در روابط خارجی ، مداخلات کشور های خارجی هم در افغانستان ادامه پیدا کرده است از جمله پشتیبیانی حلقه های نظامی پاکستان وتجهیز گروههای مخالف دولت افغانستان توسط این حلقه های نظامی.
من فکر می کنم که اگر کنفرانس کابل عملی شودیک زیر بنای خوب در روابط کشور های همسایه با افغانستان ودرروابط کشورهای منطقه بوجود خواهد آمد."
دیدگاههای آقای عبدالکبیر رنجبر نماینده سابق ولسی جرگه راهم تقدیم تان کردیم که ایشان یکی از مهمترین دستاوردهای سیاست خارجی افغانستان را در سال گذشته پذیرش انتقال مسئولیت های امنیتی می دانند که قراراست طبق اعلام مقامات افغان مسئولیت امنیتی ولایات مختلف افغانستان تا سال 2014به دولت کابل تحویل داده شود.
درادامه ببینیم که شاه حسین مرتضوی روزنامه نگار افغان دراین رابطه چه نظری دارند البته ایشان چشم اندازی هم به سال جاری یعنی سال 1390دارند:
" روابط افغانستان با کشور های منطقه و بیرون متاسفانه بیشتر متاثر از مسائل پیچیده ای است که فعلا درافغانستان حاکم است.شما در جریان هستید که مساله تروریسم فعلا درافغانستان یک مساله کاملا پیچیده شده است وهنوز مقامات افغانستان وجامعه جهانی برای آن راه حلهای پیدانکرده اند.وبر این اساس است که این مشکل عملا با سر در گمی ها بوجود آمده به نحوی روابط با کشورهای بیرون ومنطقه راهم متاثر کرده است وهمین مساله باعث شده است که حکومت افغانستان نتواند روابطی شفاف واستوار بسازد. متاسفانه حکومت افغانستان دارای یک سیاست خارجی روشن وشفاف نیست در مورد کشور های غربی هم حکومت افغانستان روابط خوبی با متحدین غربی خود داشته باشد بنابراین ما یک سیاست با ثبات در مئرد کشورهای خارجی نداشته ایم واین امر می تواند برای حکومت افغانستان یک پیامد بسیار منفی به همراه داشته باشد.ما در سال روان در یک آزمون بسیار مهم وتاریخی قرار داریم وآن موضوع انتقال مسئولیت به نیروهای افغانستان است.اگر حکومت افغانستان بتواند از این آزمون سربلند بیرون بیاید ما می توانیم در نبود نیروهای خارجی کنترل افغانستان رابه شکل خوب به همراه داشته باشیم.اما اگر این مسئولیت را نتواند به شکل درست مدیریت کند یک نوع یاس و ناامیدی برای مردم افغانستان بوجود خواهد آمد."

در ادامه برنامه امروز راجع به موضوع مورد بحث گفتگوی همکارم قریشی را تقدیم حضورتان می کنیم با محمد سرور جوادی نماینده سابق ولسی جرگه همکارم نخست از آقای جوادی پرسیده که اوضاع افغانستان را در جریان سال 1389 چگونه ارزیابی می کنند؟

نظر و دیدگاه آقای محمد سرور جوادی:

" من فکر می کنم که سال 1389 از نظر امنیتی و سیاسی و اقتصادی برای افغانستان سال بسیار دشواری بود. میزان تلفات چه در حد نیروهای رزمی و چه در حد مردم غیرنظامی بسیار بالا بود. همچنین افغانستان از نظر سیاسی با تنشی در مورد انتخابات پارلمانی روبرو بود و روابط افغانستان با کشورهای متحد افغانستان روابطی تلخ و سرد بود و متاسفانه فاصله هایی جدی در بین جناح های سیاسی در افغانستان بسیار گسترش یافت. از نظر اقتصادی هم ما شاهد دستاوردهای اقتصادی برای دولت افغانستان نبودیم و مشکلات سالهای گذشته مردم در سال 1389 شدیدتر شد."

سوال: شما گفتید که روابط افغانستان با بسیاری از کشورها تلخ بود ، دلیل اینکه این روابط تلخ بود از نظر شما چه بوده است؟
" بنظر من مسائل جنگ ، ناامنی و تلفات غیرنظامی ، روابط افغانستان و ناتو را در مجموع شکننده کرد که اعتراضها و پرخاشگری هایی هم وجود داشت."

سوال: سیاست خارجی سال گذشته افغانستان چگونه سیاستی بود؟ متاسفانه افغانستان در مجموع یک سیاست خارجی ثابت و بر اساس عناصر استراتژیک ندارد و چنین سیاستی هنوز هم تنظیم نشده است. بنابراین مسائل ، مقطعی است و همانطور که اشاره کردم در سال 1389 روابط دیپلماتیک و سیاسی به دلایل متفاوت با کشورهای مختلف دچار شکنندگی ها و سردی هایی شد و دیپلوماسی افغانستان موفقیت چندانی نداشت."

سوال: شما سال پیش رو (1389) را چگونه ارزیابی می کنید؟
" وضعیت همچنان به شکل قبل ادامه خواهد داشت. با توجه به اینکه بخشهایی از نیروهای بین المللی از بخشهایی از افغانستان کار خود را ختم می کنند و مسئولیت به دولت افغانستان سپرده می شود ، فشارزیادی به دولت افغانستان وارد می شود و با توجه به نبود یک پالوسه درست و نبود یک استراتژی واحد و حتی نبود هماهنگی در درون دولت افغانستان ، این فشارها و چالشها و شکنندگی ها شدید تر خواهد شد."

کارشناسان و آگاهان مسائل افغانستان معتقدند که حضور گسترده نیروهای نظامی و غیرنظامی خارجی در افغانستان بر چگونگی روابط این کشور با کشورهای منطقه هم سایه افکنده است زیرا کشورهای منطقه نسبت به اهداف کشورهای غربی بخصوص آمریکا با دیده شک و تردید می نگرند بخصوص آنکه در سال گذشته (1389) برای اولین بار موضوع تمایل آمریکا برای ایجاد پایگاه های نظامی دائمی در این کشور مطرح گردید که البته با واکنش کشورهای همسایه افغانستان هم روبرو شد. در رابطه با حساسیتهای منطقه ای نظر آقای سید اسحاق دلجو حسینی کارشناس مسائل سیاسی را پرسیدیم که اینچنین پاسخ دادند:
" فعلا در حدود تقریبا بیشتر از ده سال است که نیروهای نظامی ناتو در افغانستان پایگاه دارند و تمام اعضای ناتو در آنجا حضور دارند و در قسمت ایجاد امنیت و مقابله با نیروهای معارض و جنگ طلبی که از بیرون وارد می شوند ، با دولت افغانستان همکاری می کنند. اما در کنار این همیشه بحث این بود که امنیت باید به خود ملت افغانستان واگذار شود. یعنی باید اردو و پولیس درستی ساخته و تجدید شود و آموزش و تربیت شود و به صورت مداوم ازآن حمایت شود تا بتواند امنیت را تامین کند .در این صورت حساسیت های منطقه ای هم از بین می رود روابط حسنه تر می شود وزمینه مداخله کم می شود وبه دیگران اطمینان داده می شود .اما متاسفانه درقسمت ساختار اردو وپولیس طوری که لازم بود ،اقدامی صورت نگرفت .البته طوری که از مسئولین امنیت و وزارتخانه های دفاع ، وزارتخانه های امنیت ووزارتخانه های داخله شنیده می شود اینها درحدی نیستند که امنیت کشور را تامین کنند .البته هیچ افغانی طرفدار اشغال کشورش وطرفدار ایجاد پایگاههای خارجی در کشور خودش نیست وطرفدار این نیست که باید امنیت کشورش توسط نیروهای خارجی بصورت مستدام ودوام دار تامین شود .افغانستان کشور کوچکی است ویک کشوربسیار بزرگ وصاحب پنجاه یا صد میلیونی نیست بلکه کشوری است که دریک منطقه محدود قرار گرفته است.وبا کمکهای خارجی می تواند روی پای خودش بایستد . البته ما صاحب ذخیره های عظیم ،و استعدادهای عظیم انسانی و سرمایه های عظیم زمینی هستیم واگر مجالی بوجود بیاید وکشور در امنیت قرار بگیرد طبیعتا ما می توانیم خودمان کشورمان را اداره کنیم و هم اینک آنرا بسازیم."
همانطوری که در مقدمه برنامه هم اشاره شد درجریان سال 1389تنشهای زیادی در عرصه روابط کابل با کشورهای غربی رخ داد که از جمله مهمترین آن انتقادهای تند و مکرر حامد کرزی بود از بی توجهی نیروهای نظامی خارجی در جریان عملیات وبدنبال آن کشتار غیر نظامیان .بااین حال کارشناسان معتقدند که گرچه حامد کرزی رئیس جمهور افغانستان بارها این موضوع را با جدیت مطرح کرده اما توجه لازم از سوی کشور های خارجی نشده است. علت این موضوع رااز آقای دستگیر هژبر کارشناس مسائل سیاسی پرسیدیم که ایشان اینگونه پاسخ دادند:
" تصور من این است که رئیس جمهور افغانستان گرفتار یک تناقض است از یک سو تنها با حمایت کشورهای غربی است که ایشان توانایی این را دارد که در طول ده سال گذشته دوبار در انتخاباتی که برگذار شد برنده شوندوو به عنوان رئیس جمهور افغانستان باقی بمانند واز سوی دیگر تحت تاثیر افکار عمومی ناگزیر هستند به ابراز واکنشها در برابر دست اندازهای کشورهای غربی در امور داخلی و در سیاست های افغانستان .
چیزی که بسیار روشن است این است که غربی ها وآمریکا وکشورهای سرمایه داری در هیچ جای دنیا به کشوری نرفته ای که بصورت بی شائبه مساعدت کنند واستقلال کشور های دیگر را به رسمیت بشناسد که این امر ناشی از ماهیت توسعه طلبانه نظام سرمایه داری جهانی است.که بدنبال ایجاد پایگاههای استراتژیک برای حفظ منافع خود وبرای غارت کشور های جهان سوم وکشور های عقب مانده است. بنابر این ممکن نیست که کشورهای غربی در جای حضور داشته باشند و استقلال کشورهای دیگر را رعایت کنند. این مساله مسالهای است که متاسفانه برای دولتمردان افغانستان قابل درک نیست. آنها از یک سو خواهان حمایت از غرب ،مساعدت غرب وکمک غرب در عرصه های مختلف هستند واز سوی دیگر از آنها می خواهند که در امور داخلی افغانستان مداخله نکنند که این کار غیر عملی است .وبنظر من چنین واکنشهایی فقط برای مشغول کردن افکار عامه است وترفندهایی فریبکارانه است که هیچ وقت به تحقق نخواهد پیوست ."

در رابطه با تاثیر ادامه تلفات غیر نظامیان بر چگونگی روابط افغانستان با کشور های غربی، کارشناسان معتقدند که ادامه تلفات غیر نظامیان وبی توجهی مقامات آمریکایی و ناتو به هشدارهای حامد کرزی رئیس جمهور افغانستان تاثیر منفی هم بر اعتماد مردم افغانستان به دولت کابل داشته است و در این رابطه کارشناسان تاکید دارند که دولت افغانستان باید بصورت جدی تر وارد عمل شود تا از ادامه تلفات غیرنظامیان جلوگیری شود.

در مجموع کارشناسان برنامه تاکید داشتند بر اینکه سیاست خارجی افغانستان گرچه دستاوردهایی داشته اما چالشهایی هم وجود داشته است که یک تن از کارشناسان تاکید داشت که علت عمده اینکه افغانستان نمی تواند در سیاست خارجی خود مستقلانه عمل کند ، حضور گسترده نیروهای نظامی و غیرنظامی خارجی است. همچنین کارشناسان در این برنامه تاکید داشتند که ادامه بی توجهی مقامات خارجی و ناتو به هشدارهای حامد کرزی می تواند تاثیرات منفی بدنبال داشته باشد.