بسم الله الرحمن الرحیم

ابتدا آیات 95 و 96 از سوره طه:
" قالَ فَما خَطْبُکَ یا سامِرِیُّ " ، " قالَ بَصُرْتُ بِما لَمْ یَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُها وَکَذلِکَ سَوَّلَتْ لی نَفْسی "
ترجمه این آیات چنین است :
" موسی به سامری گفت : این چه کاری بود که انجام دادی ؟ " ، " سامری گفت : من به حقایقی آگاه شدم که آنان آگاه نشدند ، پس بخشی از آثار رسول را بر گرفتم ، ولی آن را افکندم ( و به آئین بت پرستی روی آوردم ) و این گونه نفس من ( این کار زشت را ) در نظرم آراست . "
در برنامه قبل گفتیم که حضرت موسی در بازگشت از کوه طور ، با جمعیتی انبوه از بت پرستان مواجه شد که دست از آئین توحید برداشته و به شرک روی آورده بودند . حضرت موسی درابتدا با برادرش هارون برخوردی تند کرد و از او بازخواست نمود . در اینجا هارون موضوع سرپیچی قوم از فرامینش را مطرح کرد . اما از آنجا که منشاء این انحراف ، شخصی به نام سامری و مجسه طلایی ای بود که به دست او ساخته شد ، در این آیات حضرت موسی او را مورد سؤال قرار می دهد که چرا چنین کردی ؟
سامری در پاسخ می گوید : من درابتدا به آنچه تو به عنوان رسول پروردگار آوردی ایمان آوردم . حتی به حقایقی آگاه شدم که دیگران به آن دست نیافتند ، اما گرفتار هوای نفس شدم و آنچه را که آموخته بودم ، به دور افکندم .
در روایات آمده است که روزی هنگام سخنرانی حضرت علی (ع) برای مردم بصره ، حسن بَصری که از دانشمندان زمان خود بود ، آنچه را حضرت می فرمود ، می نوشت . امام با صدای بلند او را مورد خطاب قرار داد و فرمود : این فرد ، سامری این امت است که سخنان مرا می نویسد ، اما در آینده علیه من سخن خواهد گفت و مردم را به انحراف خواهد کشاند .
از این آیات می آموزیم که :
1- رهبران جامعه باید هشیار باشند ، زیرا خطر افرادی چون سامری که موجب انحراف مردم می شوند ، بسیار است .
2- هوای نفس ، گاهی ایمان افراد را به باد می دهد . پیروی از هوای نفس ، ممکن است حتی عامل انحراف قوم و جمعیتی شود . کسی که فریب نفس خویش را بخورد ، می تواند دیگران را نیز فریب دهد .
اکنون به آیه 97 از سوره طه:
" قالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَکَ فِی الْحَیوةِ أَن تَقُولَ لا مِساسَ وَإِنَّ لَکَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانظُرْ إِلى إِلَهِکَ الَّذی ظَلْتَ عَلَیْهِ عاکِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنسِفَنَّهُ فِی الْیَمِّ نَسْفًا "
ترجمه این آیه چنین است :
" موسی به سامری گفت : از میان مردم برو و کیفر تو در زندگی این دنیا آن است که ( به بیماری دچار شوی که به هر کس نزدیک تو بیاید ، بگویی : ) به من دست نزن و در قیامت نیز وعده گاهی از عذاب داری که هرگز از آن تخلف نخواهد شد و اکنون به این خدایی که ( از طلا ساخته ای و ) به خدمتش ایستاده ای بنگر که آن را در آتش می سوزانیم ؛ سپس خاکسترش را به دریا می افکنیم . "
روشن است که پاسخ سامری ، عذر و بهانه ای بیش نبود و حضرت موسی آن را نپذیرفت . لذا حکم تبعید او را صادر کرد و فرمود : کیفر دنیوی تو آن است که به یک بیماری مُسری دچار می شوی ، به گونه ای که نمی توانی با دیگران زندگی کنی و مطرود و منزوی می شوی . طبیعی است که کیفر اخروی او به جای خود باقی است و کیفر دنیوی چیزی از عذاب او در آخرت نمی کاهد .
پس از تعیین تکلیف سامری ، حضرت موسی درخصوص مجسمه گوساله تصمیمی قاطع گرفت و با آنکه از طلا ساخته شده بود ، فرمود : باید مجسمه گوساله را نابود کرد و اثری از آن باقی نگذاشت .
پیامبر اسلام نیز پس از فتح مکه همه بتها را در هم شکست و خرد کرد . با آنکه برخی از آنها دارای قیمت و ارزش بودند ، اما چون مظهر کفر و شرک شده بودند ، نگهداری آنها حتی به اسم آثار باستانی جایز نبود ، چون موجب زنده شدن افکار شرک آلود می شد .
از این آیه می آموزیم که :
1- طرد مفسدان از جامعه ، از شیوه های مصلحان الهی است . بایکوت کردن و به انزوا کشیدن عوامل انحراف فکری و فرهنگی ، از وظایف رهبران الهی است .
2- ابزار گناه و انحراف باید نابود شود ، گرچه ارزشمند و قیمتی باشد . نباید آثار کفر و شرک را به هر عنوان و توجیهی حفظ و نگهداری کرد .
اکنون به آیه 98 از سوره طه:
" إِنَّما إِلهُکُمُ اللهُ الَّذی لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَسِعَ کُلَّ شَیء ٍ عِلْمًا "
ترجمه این آیه چنین است :
" همانا معبود شما خدای یکتاست که جز او معبودی نیست و علم او همه چیز را فرا گرفته است . "
پس از طرد و نفی سامری و خدای ساخته دست او ، حضرت موسی خطاب به قومش که گرفتار شرک شده بودند ، فرمود : جز در برابر خدای یکتا پرستش و عبادت نکنید که هیچ چیز و هیچ کس جز او لیاقت معبود واقع شدن ندارد . خدایی را بپرستید که به نفع و زیان شما آگاه است و بر خیر رساندن و دفع ضرر تواناست .
از این آیه می آموزیم که :
1- به هنگام طرد باطل ، حق را مطرح کنید که جایگزین آن شود .
2- جز پروردگار عالم ، هیچ کس به گذشته و حال و آینده ما آگاه نیست تا ما را به کرنش در برابر خودش وادار سازد .