این وب سایت بسته شده است. ما به پارس تودی دری تغییر پیدا کرده ایم.
شنبه, 22 جوزا 1395 18:36

محمد ، خورشید فروزان هدایت (16)

 

 

 

در چشم انداز قرآن، ویژگیهای فراوان و برجسته ای درمورد شخصیت بی نظیر رسول گرامی اسلام (ص ) مطرح شده است که از هر جهت قابل تامل و بررسی می باشد اما شاخص ترین ویژگی سیره شناسی پیامبر (ص) ازدیدگاه قرآن اخلاق برجسته پیامبر عالیقدر اسلام است .

 

متفکران و اندیشمندان نه تنها جهان اسلام، بلکه پژوهشگران غربی و شرقی هرکدام از دیدگاه خود آثار و تحقیقات فراوانی درمورد آن حضرت به نگارش درآورده اند و به بررسی ابعاد فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی زندگانی رسول گرامی اسلام (ص ) پرداخته اند که هر بعدی از آن دارای خصوصیات خاص و شگفت انگیزمی باشد. در چشم انداز قرآن نیز، ویژگیهای فراوان و برجسته ای درمورد شخصیت بی نظیر رسول گرامی اسلام (ص ) مطرح شده است که از هر جهت قابل تامل و بررسی می باشد ولی شاخص ترین ویژگی سیره شناسی پیامبر (ص )ازدیدگاه قرآن اخلاق برجسته پیامبر عالیقدر اسلام است / قرآن دریک نگاه کلی و جامع می فرماید : " همانا توبرفراز قله بلند و برجسته اخلاق قرار داری ( قلم – 4)


بعضی از مفسران ، خلق عظیم و زیبای پیامبر اسلام (ص ) را به " صبردرراه حق ، گستردگی بذل و بخشش ، تدبیرامور، مدارا واستقامت درمسیر دعوت به سوی خدا، عفو وگذشت ، و ترک حسد و حرص تفسیرکرده اند . اگرچه تمام این صفات در رسول خدا (ص ) بود ولی بدون تردید ، ویژگیهای اخلاقی برجسته ای که خدا آن را می ستاید ، محدود به این صفات نبود . شاید به همین جهت است که درباره خصوصیات بارز ، جامع و کامل وبی نظیر آن حضرت ، داستانها و شرح های زیادی درکتب تفسیر ، روایی و تاریخی آمده است . 
در حدیثی از امام حسین(ع ) آمده است: از پدرم امیر مومنان علی (ع ) درباره ویژگیهای بزرگ اخلاقی پیامبر سوال کردم و پدرم مشروحاً به من پاسخ فرمود. در بخشی از این حدیث آمده است: پیامبر (ص ) با همنشینان خود ، همیشه خوشرووخندان ، آسان گیر و نرم خود بود ، هرگز خشن ، سنگدل ، پرخاشگر، بدزبان و عیب جو و مدیحه گر نبود . هیچ کس از او مایوس نمی شد و هرکس بدرخانه او می آمد ، نومید بازنمی گشت ./ از سه عمل بشدت پرهیز و دوری میکرد : مجادله در سخن : پرگویی و دخالت درکاری که به او ارتباط نداشت ./ در معاشرت با مردم کسی را مذمت نمی کرد ، سرزنش نمی فرمود و درمورد لغزش ها و عیوب پنهانی مردم به تجسس و کنجکاوی نمی پرداخت . هرگز لب به سخن نمی گشود ، مگر درمورد اموری که به پاداش الهی امید داشت . درهنگام سخن گفتن به قدری نفوذ کلام داشت که همه سکوت اختیار میکردند و زمانی که او سکوت میکرد آنان شروع به سخن می کردند اما نزد او هرگز نزاع و مجادله نمی کردند . هر گاه فرد بیگانه و فریب خورده و نا آگاهی ، پرخاشگری و جسارت می نمود صبرو بردباری نشان میداد و به یارانش می فرمود : هرگاه کسی را دیدید حاجت و نیازی دارد به او عطا کنید . آن حضرت هرگز کلام کسی را قطع نمی کرد تا سخن او تمام شود . (معانی الاخبار ص83) 


بی تردید اگر این کرامت ها و ملکات ارزشمند اخلاقی پیامبر نبود آن ملت عقب مانده عصر جاهلیت و آن مردم خشن و انعطاف ناپذیر به آغوش اسلام پناه نمی آوردند و مسلمان نمیشدند . رسول گرامی اسلام (ص ) برای آن که اهمیت ارزشهای انسان ساز اخلاقی را نشان دهد می فرمود : من برای تکمیل فضایل اخلاقی ، به رسالت برانگیخته شدم . (مجمع البیان ج 10ص 333)
در همین رابطه قرآن کریم پیامبر عالیقدر اسلام را الگو و سرمشق معرفی می کند و از مسلمانان راستین انتظار دارد از سیره پسندیده و برجسته او پیروی نمایند . چرا که ارزشهای اخلاقی درتحکیم روابط فردی و اجتماعی ، تقویت پیوندها ، ایجاد محبت ها ودوستی وتثبیت موقعیت امت اسلامی دراین جهان تاثیر بسزایی دارد و علاوه بر آن، در سرنوشت ابدی انسان در جهان آخرت نیز تاثیر تعیین کننده ای دارد به همین جهت رسول اکرم (ص ) می فرمود : " محبوب ترین ونزدیک ترین شما درروز قیامت به من خوش خوترین ومتواضع ترین شماست . (بحارج 71ص 385حدیث 26)
آن حضرت در جایی دیگر فرمود : " ازهمه شما محبوب تر درپیشگاه الهی کسی است که اخلاقش ازهمه نیکوتر و بهتر باشد . همان کسانی که متواضعند ،بادیگران پیوند دوستی برقرار می کنند ومردم نیز جذب آنان می شوند. ( همان)


نکته مهمی که طرح آن ضروری به نظر میرسد این است که فضایل اخلاقی، آنگاه ارزشمند است که در اثر تکرار وتداوم آن بصورت عادت و عامه انسانها در آید، یعنی منحصر و محدود به یک زمان و یا یک مکان خاص نباشد. بلکه همیشه و درطول زندگی و درتمام شرایط بروز و ظهور داشته باشد و به اصطلاح درسیرت و باطن انسان نفوذ کند و همواره پایبند به رعایت اصول اخلاقی و انسانی باشد. در فرازی از زیارت جامعه که اوصاف و الای خاندان پیامبر اسلام (ص ) را توصیف می کند به همین معنا اشاره نموده و خطاب به آنان گفته می شود: "عادت شما احسان و نیکی کردن وسرشت شما آمیخته با کرامت ها و بزرگواریهاست . بنابراین اگر رفتارهای اخلاقی ، مقطعی و درپاره ای از زمانها ودربعضی از موقعیت ها از انسان سربزند و تداوم نداشته باشد ، نمیتوان چنین فردی را آراسته به فضایل اخلاقی دانست . به بیان روشن تر ،کسی که در یک زمان نرمخوست و درزمان دیگر تند خو، دریک هنگام بخشنده و در مقطع دیگر بخیل است . در برخی ازمواقع متواضع است و درپاره ای از زمانها متکبر و خود بزرگ بین می باشد ، اینگونه افراد را نمیتوان اخلاق مدار معرفی کرد و مظهر صفات اخلاقی دانست. 

*****************

بطور کلی سوال بسیار مهمی که در زمینه سیره پیامبر (ص ) قابل طرح است این است که چرا خدای بزرگ در میان خصلت ها و ویژگیهای برجسته پیامبر، از سیره اخلاقی آن حضرت به عظمت و بزرگی یاد می کند و چرا رسول خدا (ص) بر روی آراسته بودن امت اسلامی بر روشها و رفتارهای پسندیده اخلاقی، این همه تاکید می کند؟ برای پاسخ به این سوال اساسی باید یاد آوری نماییم که انسان ها دارای دو بعد خَلق و خُلق، یعنی ظاهر و باطن می باشند. خلق همان آفرینش ظاهری و ابعاد فیزیکی انسان است. یکی بلند قد ودیگری کوتاه، یکی زیبا و دیگری زشت رو، یکی سفید و دیگری سیاه پوست و خلاصه هرانسانی شکل و شمایل خاصی دارد ولی هیچ کدام ازاین ویژگیها درمقام ارزشگذاری شخصیت انسان در فرهنگ اصیل اسلامی جایگاهی ندارند و امتیاز محسوب نمی شوند ولی خلق انسان، یعنی سیرت و سرشت او پایه و اساس شناخت شخصیت اوست و ارزش حقیقی انسانها به آن بستگی دارد. چه بسا انسانی که از نظر خلقت ظاهری، کمبودهایی دارد ولی از نظر اخلاقی، انسان برجسته ای است . چنین فردی در اسلام ، جایگاه بلند و رفیعی دارد و پیامبر عالیقدر اسلام ، همانند سایر پیامبران برای ساختن سیرت انسانها به رسالت برانگیخته شدند. برای ایجاد یک تحول درونی و یک انقلاب اخلاقی بعثت خود را آغاز کردند. بدون آن که کوچکترین اعتنایی به ظاهر انسانها داشته باشند. رسول خدا (ص) به علی (ع) که همانند او ، مظهر تمام نمای ارزشهای اخلاقی بود می فرمود: هر زمان که درمقابل آینه می ایستی و به چهره خود نگاه می کنی از خدا بخواه سیرت و سرشت تو را زیبا قرار دهد ( تحف العقول )


خدای بزرگ در تبیین این دیدگاه اساسی می فرماید: ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و تیره ها و قبیله های (مختلف) قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید. ولی بطور مسلم / ارجمند ترین و گرامی ترین شما در پیشگاه الهی با تقوا ترین شماست… (حجرات: 13 )
باعنایت به مفهوم صریح این آیه ، صورت که همان نژادها ، رنگها ، زبانها و دیگر ویژگیهای ظاهر انسانها است، ملاک برتری نیست، بلکه سیرت که آراسته بودن به زیور تقوا ، پاکی ها و فضیلت های خدا پسندانه است معیار برتری انسانها در پیشگاه خداوند است." این همان رازی است که باعث توجه ویژه خداوند به مکارم اخلاقی رسول گرامی اسلام است. ازاین گذشته کرامت های اخلاقی و انسانی ، نشانه افتخار و فرهنگ و تمدن هر جامعه ای است که حیات و زندگی حقیقی انسانها به آن بستگی دارد. به همین جهت مشهور است که: اقوام روزگار به اخلاق زنده اند - قومی که گشت فاقد اخلاق مردنی است . و یکی از اهداف پیامبران الهی ، ایجاد چنین حیاتی بود / آنان در صدد بودند جامعه ای بسازند که روح گذشت محبت و صمیمیت ، فدا کاری و ایثار ، برد باری و شکیبایی و دیگر فضایل اخلاقی و انسانی در کالبد بی جان جامعه دمیده شود و زندگی مفهوم حقیقی خود را پیدا کند . یعنی همان اقدام حیات آفرینی که رسول خدا (ص ) نیز درجامعه مرده عصر جاهلیت انجام داد و آنان را ازانحطاط اخلاقی نجات بخشید و به ارزشهای والای انسانی آراسته ساخت . درنتیچه به جای جنگها وخون ریزی ها ، صلح و آشتی ، به جای تفرقه ها و بد اخلاقی ها ، وحدت ویک پارچگی ، و به جای چیاول و غارت ، فرهنگ ایثار و ازخودگذشتگی را بوجود آورد و حیات تازه و زندگی جدیدی را درامت اسلامی ، ایجاد کرد . این همان ارزشهایی است که باید امروز نیز با پیروی از سیره اخلاقی پیامبر اسلام به یاری خدای بزرگ احیاء گردد تا جهان عاری از صلح و دوستی و برادری ما نیز به نور اخلاق و معرفت و نیکویی روشن شود. 

 

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید